Περιγραφή του σπηλαίου

   

 

Η θέση του σπηλαίου 

Ο εξωτερικός χώρος 

Το σπήλαιο - Χάρτης σπηλαίου

Το θαύμα της ζωής 

Ευρήματα

 

Η θέση του σπηλαίου

Τα πετρώματα που κυριαρχούν στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη είναι οι ασβεστόλιθοι γι αυτό υπάρχει και ένας πολύ μεγάλος αριθμός σπηλαίων και βαράθρων. Το σπήλαιο του "Σφεντόνη η Τρύπα" είναι το μοναδικό στο οποίο έχει αναπτυχθεί υποδομή υποδοχής και περιήγησης επισκεπτών. Βρίσκεται ένα χιλιόμετρο Βορειοανατολικά της κοινότητας Ζωνιανών στη θέση "Μύρωνος", στις απότομες νότιες πλαγιές του λόφου Χαλέπα. Λίγο πιο χαμηλά από το σπήλαιο, στη θέση Σκαφίδια, υπάρχει μια γραφική πηγή με γάργαρο νερό.

 

Ο εξωτερικός χώρος

Ο χώρος έξω από το σπήλαιο είναι εντυπωσιακός. Κατακόρυφες πλαγιές, ύψους μέχρι και 50 μέτρων, ορθώνονται σαν φυσικός τοίχος στη Βορειοδυτική πλευρά των χώρων στάθμευσης και αναψυχής. Οι ογκώδεις μοναχικοί Βράχοι, που στέκουν μετέωροι λες και κάποιος τους έβαλε εκεί, δεσπόζουν στο χώρο. Μέσα στις μικρές χαραμάδες τους, θυμάρια, ρίγανες, αστοιβίδες και άλλα φυτά προσπαθούν να ζήσουν με αξιοθαύμαστη υπομονή και επιμονή. Από τον χώρο υποδοχής, n θέα είναι απεριόριστη. Από εκεί, ένα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί μέχρι το σπήλαιο.

        

Εικόνες από τον εξωτερικό χώρο του σπηλαίου

 

Το σπήλαιο

Το σπήλαιο έχει μήκος σε ευθεία γραμμή 145 μέτρα και καταλαμβάνει επιφάνεια πάνω από  3.000 τετραγωνικά μέτρα. Η κύρια ανάπτυξή του είναι προς Βορρά και έχει δημιουργηθεί με αργή διάβρωση των ασβεστολιθικών πετρωμάτων. Το πάχος των υπερκείμενων πετρωμάτων είναι 25 έως 50 μέτρα. Το προσπελάσιμο τμήμα καταλαμβάνει περίπου τα δύο τρίτα του κύριου όγκου του σπηλαίου. Το μήκος του μονοπατιού περιήγησης των επισκεπτών είναι περίπου 270 μέτρα.

       

Η είσοδος του σπηλαίου ήταν παλαιότερα αρκετά μικρότερη από ότι σήμερα. Το άνοιγμα μετά βίας ξεπερνούσε το ένα τετραγωνικό μέτρο. Η πρώτη αίθουσα έχει μήκος 23, πλάτος 9 και ύψος 4 μέτρα. Στο τέλος της, υπάρχει ένας ογκόλιθος φορτωμένος με πλήθος σταλαγμιτών. Προσπερνώντας τον από δεξιά, υπάρχει μια πολύ στενή τρύπα που οδηγεί σε ένα τυφλό και στενό θάλαμο μήκους 17 μέτρων, το "Άδυτο της Νεράιδας". Ακολουθεί ο "Προθάλαμος των Αρμονιών" με μήκος 18, πλάτος 12 και ύψος 3,5 μέτρα στο τέλος του οποίου υπάρχουν τεράστιες κολόνες. Προσπερνώντας, ορθώνονται τοίχοι από σταλαγμιτικό υλικό. Περνώντας την διευρυμένη δίοδο, βρισκόμαστε σε μια μεγαλοπρεπή αίθουσα, το "Ανάκτορο", με ακόμα πιο πλούσιο διάκοσμο. Οι κρύσταλλοι του ανθρακικού ασβεστίου αντανακλούν το φως και ο λιθωματικός διάκοσμος λαμπυρίζει. Η απόσταση από την είσοδο είναι περίπου 70 μέτρα. Από εδώ και πέρα το σπήλαιο γίνεται δαιδαλώδες εξ αιτίας της πληθώρας των σταλαγμιτών αλλά και των κολόνων που δημιουργούν τοίχους. Η αίθουσα που ακολουθεί, ο "Παρθενώνας", έχει διαστάσεις 30χ30 μέτρα και είναι κατάμεστη από σταλαγμίτες και αλλεπάλληλες σειρές από κολόνες ύψους μέχρι 6 μέτρων. Η περιήγηση των επισκεπτών σταματά εδώ για λόγους δυσκολίας προσπέλασης αλλά και για λόγους ασφάλειας.  

       

Εξ αιτίας κάποιου τεκτονικού συμβάντος στο μακρύ παρελθόν, η οροφή κατέπεσε και σήμερα υπάρχουν μόνο στενές δίοδοι ανάμεσα από τεράστιους ογκόλιθους. Η σημερινή οροφή σ’ αυτή την περιοχή είναι γεμάτη ρηγματώσεις που άλλες έχουν γεμίσει με ασβεστιτικό υλικό και άλλες χαίνουν. Μεγάλες καταπτώσεις είχαν συμβεί και στην τελευταία μεγάλη αίθουσα, κυρίως στο ανατολικό τμήμα. Το σημερινό της δάπεδο το αποτελούν οι ογκόλιθοι που είχαν καταπέσει από την οροφή. Σε πολλά σημεία, όπου είναι δυνατό να δει κάποιος κάτω από τους ογκόλιθους, υπάρχουν ακόμη οι παλαιότεροι σταλακτίτες. Το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από εκείνο το συμβάν είναι τόσο μεγάλο που έχουν αναπτυχθεί πολυάριθμοι όσο και ογκώδεις σταλαγμίτες, σταλακτίτες και κολόνες. Η τελευταία αυτή αίθουσα έχει διαστάσεις 40χ40 μέτρα και ύψος που ποικίλει από 1 έως 8 μέτρα. Είναι και αυτή διαμερισματοποιημένη από τον λιθωματικό διάκοσμο. Στη μέση, το τοπίο δικαιολογεί απόλυτα την ονομασία "Πανόραμα". Πιο δεξιά, στη "Μητρόπολη", ο διάκοσμος είναι επιβλητικός, ενώ αριστερά οι λιθωματικές ροές του δαπέδου θυμίζουν "Απολιθωμένα Κύματα". Στο βορειότερο σημείο του σπηλαίου υπάρχει ο τελευταίος θάλαμος, ο "Θάλαμος του Χαμένου Παιδιού".

               

 

Το θαύμα της ζωής

Η ζωή διείσδυσε και στο εσωτερικό του Ψnλορείτn αναπτύσσοντας μορφές με προσαρμογές που τους επιτρέπουν να επιβιώνουν και να αναπαράγονται σε χώρους αιώνια σκοτεινούς και με ελάχιστη τροφή. Μέσα στο απόλυτο σκοτάδι και στην απόλυτη ησυχία, τα τρωγλόβια ζώα, σιγοπερπατούν ή έρπουν στις ατελείωτες στοές που δημιουργούν οι χαραμάδες του υπεδάφους αναζητώντας τη λιγοστή τροφή και ταίρι για να ζευγαρώσουν. Του Σφεντόνη n Τρύπα όπως και τα άλλα σπήλαια, είναι οι χώροι που σμίγουν" ο υπόγειος με τον επίγειο κόσμο. Άτομα από πολλά είδη επίγειων ζώων τις χρησιμοποιούν για φώλιασμα η μπαίνουν εκεί τυχαία και μη μπορώντας να ξαναβγούν, πεθαίνουν. Η οργανική ύλη από τα κόπρανα και τα πτώματα τους αποτελούν την κύρια πηγή τροφής των τρωγλόβιων ζώων. Έτσι, εάν στη μοναχική τους υπόγεια περιπλάνηση τύχει και συναντήσουν κάποιο σπήλαιο, εγκαθίστανται και αναπτύσσουν συγκριτικά μεγάλους πληθυσμούς. Η εξάπλωση των ειδών αυτών είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Πολλά είδη μας είναι γνωστά από ένα και μοναδικό σπήλαιο! Η είσοδος είναι το πιο ζωντανό τμήμα του σπηλαίου καθώς μπαινοβγαίνουν πολλά μικρά ζώα (νυχτοπεταλούδες, μύγες, κουνούπια, κλπ). Πολλές αράχνες φτιάχνουν τους ιστούς τους εκεί, περιμένοντας υπομονετικά να πιαστεί κάποιο έντομο. Οι νυχτερίδες και τα ποντίκια είναι το θαύμα της ζωής οι κύριοι μεταφορείς οργανικής ύλης στο σπήλαιο. Οι νυχτερίδες παράγουν τεράστιες ποσότητες κοπράνων γιατί κάθε Βράδυ τρώνε τόση ποσότητα εντόμων όση και το Βάρος τους. Και τα τρία είδη που φωλιάζουν στο σπήλαιο ανήκουν στην οικογένεια των ρινολοφοειδών με κύριο γνώρισμα την μορφολογικά ιδιόρρυθμη μύτη. Όταν κατά τη διάρκεια της ημέρας, κοιμούνται κρεμασμένες από την οροφή του σπηλαίου, τυλίγονται με τα μεμβρανώδη φτερά τους για να περιορίσουν την απώλεια θερμότητας από το σώμα τους. Μέσα στο σπήλαιο φωλιάζουν επίσης και πολλά ποντίκια, κυρίως αρουραίοι. Τα υπολείμματα της τροφής τους, όπως τσόφλια από Βαλανίδια, όταν μουχλιάσουν, είναι πρώτης τάξης τροφή για τα σαπροφάγα σπηλαιόβια ζώα. Τα ασπόνδυλα του σπηλαίου είναι αρκετά είδη. Τα πιο σημαντικά από αυτά, είναι τα ισόποδα, οι ψευδοσκορπιοί τα διπλόποδα, τα δίπλουρα και τα σαλιγκάρια. Παρατηρήστε ότι είναι όλα μικροσκοπικά, λεπτοκαμωμένα, άχρωμα και τυφλά. Κανένα από αυτά δεν μπορεί να ζήσει στο εξωτερικό περιβάλλον γιατί δεν αντέχουν στις κλιματικές αλλαγές. Αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους με τα εξαιρετικά ευαίσθητα απτικά και χημικά αισθητήριά τους και αντέχουν σε μεγάλες περιόδους ασιτίας. Τα είδη αυτά έχουν πολύ περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση, πολύ μικρούς πληθυσμούς και αποτελούν την τρωγλόβια βιοκοινωνία του σπηλαίου.  

               

                   

Ευρήματα

Κάποιο παιδί, άγνωστο ποιο και πότε, μπήκε και χάθηκε μέσα στο σπήλαιο. Πρέπει να περιπλανήθηκε πολλές ώρες - ίσως και μέρες - μέσα στα δαιδαλώδη διαμερίσματά του χωρίς ποτέ να βρει την έξοδο. Ο καλυμμένος από σταλαγμιτικό υλικό σκελετός του, βρέθηκε αρθρωμένος πριν μερικές δεκαετίες από ντόπιους βαθιά μέσα στο σπήλαιο, έξω από τον τελευταίο θάλαμο, το Θάλαμο του Χαμένου Παιδιού. Μια κάτω γνάθος και ελάχιστα ακόμα οστά - κυρίως θραύσματα - όλα καλυμμένα από σταλαγμιτικό υλικό, είναι οι μοναδικοί μάρτυρες του τραγικού συμβάντος που ποτέ δε θα εξιχνιαστεί.